Werken zonder pijn

Wat helpt het best tegen rsi als gevolg van beeldschermwerk? Begin bij de basis: een goede standaardwerkplek die is afgestemd op de individuele gebruiker.

Door Wicher Jansen

Repetitive strain injury (rsi) is een verzamelnaam voor een gewrichtsaandoening, met name in armen, handen, pols, nek of schouders, die ontstaat doordat iemand voortdurend dezelfde bewegingen maakt. Tegenwoordig spreken de deskundigen overigens liever van ‘cans': complaints of arm, neck and/ or shoulder. Er worden steeds meer hulpmiddelen ingezet bij beeldschermwerk om dergelijke klachten te voorkomen: polssteunen, voorzetschermen, voetenbankjes, speciale computermuizen... Het probleem is dat hulpmiddelen alleen - misschien - helpen bij heel specifieke klachten (pijn aan de pols, nekklachten enzovoort) en geen algemene bescherming tegen rsi bieden. Het is beter om te beginnen bij de basis: een goede standaardwerkplek die is afgestemd op de individuele werker.

Standaardmuis
Meestal is een goede standaardwerkplek afdoende tegen rsi-klachten. Dit zijn de ergonomische kenmerken van een goede werkplek: - in hoogte verstelbaar werkblad; - kantoorstoel met een kantelneigmechanisme of een synchroonmechanisme waarbij de zitting met de rugleuning meebeweegt; - plat beeldscherm met standaardtoetsenbord (in een lichte kleur) en een standaardmuis; - documenthouder (al naar gelang de werkzaamheden). Daarnaast spelen zaken als werkomgeving en binnenklimaat een rol bij het voorkomen van rsi. En natuurlijk zijn er ook oorzaken die buiten het werk liggen. Denk aan de werknemer die last kreeg van een muisarm omdat hij thuis voortdurend achter zijn pc zat. Ook stress in de thuissituatie kan tot rsi-achtige klachten leiden. Met het zogenaamde 6W-model kunnen de oorzaken en situaties in kaart worden gebracht die rsi-achtige klachten bevorderen. Het model bestaat uit de factoren werkplek, werkhouding, werktaken, werkdruk, werktijden en de werker.

Werkplekonderzoek
Als werkplekken goed zijn ingericht, afgestemd om de individuele gebruikers, is het belangrijk om de vinger aan de pols te houden. Bij eventuele klachten kan dan aan de hand van het 6W-model redelijk snel worden achterhaald wat de oorzaak is. Pas daarna kan worden bekeken of en, zo ja, welke hulpmiddelen in de specifieke situatie zullen helpen om de klachten te verminderen. Door gestructureerd te werk te gaan en alle omstandigheden in kaart te brengen, krijg je een beter resultaat. Bovendien voelen werknemers zich serieus genomen. Medewerkers en leidinggevenden stellen het daarnaast meestal zeer op prijs als ze geregeld ter plekke worden voorgelicht en geadviseerd door een arbocoördinator of een gespecialiseerde voorlichter.

Bewegen en afwissellen
Omdat beeldschermwerk een plaatsgebonden activiteit is met weinig variatie in de werkhouding, ontstaat er een statische belasting. Dit vermindert de bloeddoorstroming in het spierweefsel, waardoor zich afvalstoffen ophopen. Als er dan te weinig herstelmomenten zijn, kan dit leiden tot ontstekingsreacties die al dan niet gepaard gaan met vermoeidheid, pijn of verlies van spierkracht op die specifieke plek. Het is daarom cruciaal om te bewegen en werkzaamheden af te wisselen. De richtlijn bij beeldschermwerk is maximaal zes uur per dag, en na maximaal twee uur achter de pc tien minuten pauze. Ook het gebruik van zes micropauzes per uur van elk minimaal 20 seconden is aan te bevelen. Er zijn pauzesoftwareprogramma's, maar verwacht daar niet alles van. Een pauzemoment komt vaak net op een ongelegen moment, met stress als gevolg. Deze programma's kunnen wel helpen om werknemers te dwingen om hardnekkige slechte gewoonten om te buigen naar een gezondere manier van werken.

Belangrijkste maatregelen
- een (ergonomische) goede standaardwerkplek inrichten;
- hulpmiddelen spaarzaam en gericht inzetten;
- betrokkenen ter plekke voorlichten en adviseren;
- bewegen en werkzaamheden afwisselen.