VDI moet energieverbruik halveren

De gemeente Zwolle gaat zijn desktops virtualiseren. De aanbesteding daarvoor is onlangs afgerond. Pecoma zal het project uitvoeren. Straks zullen meer dan duizend desktops worden vervangen door thin clients. Daarop zullen virtuele Windows-images draaien. De applicaties zullen apart naar de gebruikers worden gestreamd. Belangrijkste doel van deze Virtual Desktop Infrastructure (VDI) is de halvering van het energieverbruik.

Zwolle staat aan de vooravond van het grootste desktopvirtualisatie-traject bij de publieke overheid in Nederland. De gemeente heeft 1580 werkplekken voor twaalfhonderd ambtenaren, verspreid over verschillende locaties. Van die kleine zestienhonderd desktop-systemen worden er tussen de elf- en twaalfhonderd vervangen door thin clients.
Maar waarom? Het belangrijkste argument voor deze overstap is het terugdringen van het energiegebruik, vertelt John Tijhaar, de manager van de eenheid Advies en Faciliteiten. Vorige zomer heeft de gemeente een Energie Optimalisatie Scan laten uitvoeren door Pecoma. Daaruit bleek dat het energieverbruik van de ict-omgeving met bijna de helft teruggedrongen kon worden. Daarvoor worden de vette Windows-desktops aan de voorkant vervangen door thin clients van Wyse, in combinatie met energiezuinige monitoren. Deze worden dan gevoed door images die op een gevirtualiseerde server-infrastructuur draaien.
Volgens Tijhaar was het ook de hoogste tijd om de bureaucomputers en bijbehorende infrastructuur te vernieuwen. "We hebben het huidige platform zo lang mogelijk gebruikt. Ruim drie jaar geleden zijn we van Windows NT naar XP overgestapt. Maar de onderliggende hardware is inmiddels vijf jaar oud."

Dienstencatalogus
Hoewel Jaap van Vliet, binnen de eenheid Advies en Faciliteiten verantwoordelijk voor de informatievoorziening van de gemeente, ontkent problemen met de beschikbaarheid te hebben, laten de prestaties van die oude systemen wel te wensen over.
Zo hebben gebruikers te maken met lange inlog-tijden en zijn de beheerkosten van de decentrale infrastructuur te hoog.
Gelijktijdig met dit project moet dan de kwaliteit van de dienstverlening, waaronder de inlog-tijden, omhoog. Van Vliet spreekt over het denken van buiten naar binnen. "We willen standaardiseren in het basale beheer, en tegelijkertijd onze klanten meer kunnen bieden." Onderdeel van dat laatste is de ontwikkeling van een dienstencatalogus. "Daarin staat wat een gebruiker precies krijgt, hoe lang het aanloggen duurt en hoe lang het duurt om storingen te verhelpen," aldus Van Vliet. "We beschouwen onze gebruikers als klanten en willen dat zij het gevoel hebben een goede dienstverlening van ons te krijgen. Vijf jaar geleden hebben we bijvoorbeeld ook op basis van ITIL onze processen transparanter gemaakt."
Het VDI-project staat niet op zichzelf. "We zijn overal bezig met standaardisatie en virtualisatie," aldus Van Vliet. "De Unix- en AS/400-platformen hebben we al eerder onder handen genomen. De pc-omgeving is het slotakkoord."

geen blade-pc's, liever geen laptops
Van Vliet vertelt ook te hebben gekeken naar blade-pc's voor de resterende desktops, maar daar uiteindelijk toch niet voor te hebben gekozen. "Virtuele desktops zijn niet inzetbaar voor de grafische applicaties die bijvoorbeeld in de CAD-wereld worden gebruikt. We zijn echter tot de conclusie gekomen dat de kosten van blade-pc's te hoog zijn. Vandaar dat we 150 tot 180 niet-gevirtualiseerde werkplekken in stand houden."
Hoewel de nieuwe infrastructuur zijn gebruikers in principe veel meer vrijheid biedt, kunnen ze daar niet vanaf de start van profiteren. "Onze organisatie is nog niet flexibel," aldus Tijhaar. "Alleen in het stadkantoor is die vrijheid in beperkte mate beschikbaar." "Wel zullen mensen straks hun sessie van verschillende locaties kunnen overnemen," vult Van Vliet aan. "We hebben veel gebruikers die tussen stadhuis en stadskantoor pendelen. En tele- en thuiswerken is op dit moment wel een belangrijk onderwerp van gesprek. We hebben al de tokens om vanaf een eigen pc thuis in te loggen." Daarmee neemt de techniek bij de gemeente Zwolle een voorsprong op de organisatie.
Gelijktijdig met dit project wordt gekeken of laptops nog nodig zijn. "We zijn nu aan het onderzoeken of het mogelijk is om vanaf je eigen desktop te werken als je thuis bent en vanaf een thin laptop als je onderweg bent," vertelt Van Vliet. "Die discussie gaat plaatsvinden tijdens de uitrol van de VDI. Dan zijn gebruikers zich ook beter bewust van het feit dat ze die fat client niet meer nodig hebben." Voor de gemeente is deze vernieuwing dus ook een gelegenheid om systemen op te ruimen. "We kijken bij elk project waar we meer efficiency kunnen halen en op welke punten we het kunnen doorontwikkelen. Straks wordt uitgangspunt dat men geen laptop meer krijgt, tenzij..."

Proof-of-concept
Nu de aanbesteding achter de rug is, kan het project in gang gezet worden. "De afgelopen maand heeft Pecoma een proof-of-concept uitgevoerd," aldus van Vliet. "Daarbij zijn de thin clients op verschillende locaties en met verschillende applicaties getest. We zijn nu bezig met het opleiden van de it-afdeling en het maken van een projectplan voor de daadwerkelijke uitrol. Die gaan we per eenheid (sector) uitvoeren. In juli moeten we daarmee klaar zijn. Daarna is het zaak de nieuwe infrastructuur op organisatorisch niveau uit te nutten."

Dat wil echter niet zeggen dat de it-ers op hun lauweren kunnen rusten. Voor de periode 2010-2011 staan de uitfasering van de AS/400-systemen en de integratie van voice en data in de planning.

VDI in Zwolle – zo zit het
Bij de Zwolse VDI-implementatie worden de meeste desktops vervangen door thin clients. Maar niet alle fat clients worden vervangen. "Je hebt altijd groepen systemen en applicaties die zich niet zo gemakkelijk laten virtualiseren," vertelt Sebo Noorda, portfolio manager bij Pecoma. AutoCAD is wel het bekendste voorbeeld. "Uitgangspunt is natuurlijk om alles naar de achterkant te verplaatsen." Voor zwaardere toepassingen zou je dan blade-pc's in kunnen zetten. In dit geval heeft Zwolle daar uit kostenoverwegingen echter niet voor gekozen. Dat betekent dat ze extra werk zullen hebben aan het beheer van die hybride omgeving.
Ook de notebooks worden niet direct vervangen. Thin laptops zijn nog behoorlijk nieuwe technologie. Zwolle maakt daar dus nog even pas op de plaats. Maar het is wel de bedoeling dat straks ook de thin laptops van Wyse ingezet zullen worden.
Centraal wordt gebruik gemaakt van virtualisatie-servers met VMware View. De storage is al goeddeels gecentraliseerd. Daar kan de nieuwe Virtual Desktop Infrastructure dus gewoon op meeliften.

Applicatie-streaming
Het image met het besturingssysteem wordt zo kaal mogelijk gehouden. De applicaties zullen met behulp van streaming-technologie naar de gebruikers worden gebracht. Pecoma heeft nu drie, vier man op locatie voor het maken van de packages. Dat doen ze samen met de applicatiebeheerders, zodat die het straks zelf kunnen. Bovendien worden zo kosten uitgespaard.
Voor applicaties geldt echter hetzelfde als voor systemen: niet alles wordt gevirtualiseerd. "Toepassingen die iedereen gebruikt, zoals Office, worden met het image meegeleverd," aldus Noorda. Daarnaast zijn er applicaties die zich moeilijk in een package laten vangen, bijvoorbeeld omdat ze gebruik maken van specifieke hardware. "Bij de start van zo'n project moet je daarom goed nadenken over de beheersaspecten. Als je softwarepakketten te makkelijk in het image stopt, dan komt dat later als een boemerang terug."
Bij de gemeente Zwolle zijn op dit moment 350 applicaties in gebruik. Noorda verwacht dat ongeveer vijftien procent daarvan in het image terecht zal komen. De komende jaren zal dat aantal wel teruglopen. "Microsoft en VMware komen steeds met nieuwe technologieën om meer toepassingen te kunnen virtualiseren."