RSI is terug van nooit weggeweest

Vijf jaar is rsi de grote afwezige geweest in de it-sector. Deskundigen waarschuwen echter voor een opleving van de gevreesde aandoening, nu vaak gerubriceerd onder de term CANS, Complaints of Arm, Neck and Shoulder. Oplopende werkdruk en het nieuwe werken zijn hiervan de oorzaak. it-bedrijven onderschatten het gevaar.

Onlangs sloegen deskundigen alarm. Rsi is weer in aantocht. Het risico op deze ooit gevreesde aandoening aan spieren en gewrichten van het bovenste bewegingsapparaat, is met tien procent toegenomen. Bijna de helft van de werktijd (3,7 uur) gaat tegenwoordig op aan beeldschermwerk, constateert de RSI Vereniging op basis van eigen onderzoek. Dat lijkt een enorme bedreiging voor de it-sector. Vijf tot tien jaar geleden hield de aandoening daar verschrikkelijk huis. De laatste jaren lijkt de rsi-crisis er echter bezworen.

In de IT heeft de waarschuwing nog niet geleid tot een verhoogde staat van paraatheid. Zo meldt e-Office dat het laatste rsi-geval binnen de onderneming dateert uit 2004. Dit nadat het bedrijf overging op volledig instelbare werkplekken en wekelijks een fysiotherapeut de werkvloer op stuurt.

RSI van de agenda

Een rondje in de it-sector wekt de indruk dat rsi hier is uitgestorven. In een breed onderzoek van Stichting Telewerkforum over het nieuwe werken, werd rsi niet eens meegenomen als thema. Bij brancheorganisatie ICT-Office moet men even navraag doen over rsi, om er daarna achter te komen dat het onderwerp van de agenda is geraakt. De aandoening is geen onderwerp van zorg meer. Sinds 2000 is het aantal werknemers dat met rsi uitvalt zes keer zo klein geworden.

Wat niet wil zeggen dat rsi geen aandacht meer krijgt. “Wij hebben een rsi-beleid”, zegt Mirjam Swets van het it-bedrijf VX Company. “Dat bestaat uit een flinke informatievoorziening over rsi voor nieuwe medewerkers. In een folder leggen wij uit wat het is, hoe het komt en hoe je het kunt voorkomen. Daarnaast geven wij iedereen een schrijfmap met handige tips tegen rsi. Bijvoorbeeld over het verstellen van je bureau en je toetsenbord. Regelmatig organiseren wij meetings waarin wij dit nog eens aan de orde stellen.”

Alsof dat niet genoeg is, zitten de people managers van VX Company hun gedetacheerden op de huid en checken of bureaus goed staan, of er laptopstandaards gebruikt worden en of er regelmatig pauzes zijn. “In bijna alle contracten met onze klanten hebben wij een clausule opgenomen over de kwaliteit van de werkplek”, zegt Swets.

Ook thuiswerkers worden scherp in de gaten gehouden. Die moeten niet denken dat ze hun werk vanaf de keukentafel kunnen doen. Telewerken mag alleen op een arbo-verantwoorde werkplek, ongeacht waar die zich bevindt. Het resultaat? Er zijn geen rsi-klachten. “De laatste dateerde uit 2007”, aldus Swets.

Klachten verdwenen?

Prima resultaten dus waar de it-bedrijven keihard voor hebben gewerkt. Mede door de enorme aanpassingen in het begin van deze eeuw, zijn de meeste klachten verdwenen. Tot die tijd zaten it-bedrijven met de handen in het haar over deze geheimzinnige ziekte.

Rsi is een verzamelnaam voor aandoeningen aan nek, schouders, armen en handen die voortkomt uit bepaalde regelmatige handelingen. In combinatie met factoren als werkdruk en stress veroorzaken die ontstekingen van bijvoorbeeld pezen, peesscheden en slijmbeurzen. Door de zwellingen die daaruit ontstaan raken zenuwen en bloedvaten bekneld. Rsi uit zich vaak in pijn en verlies van spierkracht.

Ondanks alle maatregelen zijn it-bedrijven allerminst gevrijwaard van rsi. Nog altijd telt Nederland 1,8 miljoen rsi-patiënten. Het is de vierde beroepsziekte van Nederland en komt nog vaker voor dan burnout. Volgens het Jaarverslag 2008 van het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten waren er vorig jaar 434 nieuwe gevallen gemeld van werknemers die arbeidsongeschikt raakten door rsi.

Overigens zijn het niet alleen it-ers die onderuit gaan door rsi. De aandoening komt net zo goed voor onder kappers, slagers en tandartsen, allemaal beroepen met veel repeterende bewegingen van nek, schouders, armen en handen. Maar omdat er zo veel it-ers zijn, slaat rsi onder deze groep vaak toe. Zelfs ondanks alle maatregelen.

“Het aantal nieuwe rsi-klachten blijft in ons land gelijk”, zegt Birgitte Blatter van TNO Arbeid, dat regelmatig onderzoek doet naar rsi. De onderzoekster weet niet precies hoe dan komt. “Het ligt niet aan de bewustwording en de aandacht van werkgevers, die is er heus wel. Het aantal zware gevallen is daardoor verminderd. Toch zien we nog steeds dat er mensen zijn die regelmatig rsi-klachten hebben.”

Deskundigen vermoeden dat de rsi-gevaren samenhangen met voortschrijdende automatisering en het nieuwe werken. De voortschrijdende automatisering kluistert steeds meer mensen aan het beeldscherm. Daarbij komt het nieuwe werken, waardoor werken buiten het reguliere kantoor steeds normaler wordt.

“We zien dat veel mensen die plaatsonafhankelijk werken dat niet doen op aangepast meubilair”, weet Sandra Oudshoff van de RSI Vereniging. “Ook gebruiken zij vaak een laptop, die heel slecht is in verband met rsi. Verder zie je dat telewerkers vaak geen rem op hun werkzaamheden in acht nemen. Ze werken vaak door zo lang ze kunnen en daardoor vormen ze een risicogroep.”

Let op flexwerkers

Flexwerkplekken zijn eveneens een kiem voor rsi. Hoewel bureaus vaak in hoogte verstelbaar zijn, worden ze lang niet altijd aangepast aan de werknemer. Zeker niet als die elke dag op een andere werkplek neerstrijkt. Een andere risicofactor is de grote werkdruk waar veel it-ers mee te maken hebben. Zeker in een tijd van bezuinigingen en prestatiedruk wordt werkdruk gevoeld. Dit verhoogt de kans op rsi-aandoeningen.

Maar het grootste gevaar is wellicht de onderschatting, zo waarschuwen deskundigen. Veel werkgevers zijn ervan overtuigd dat ze hun zaakjes uitstekend hebben geregeld. “Zelfs dan moet je nog heel erg oppassen voor rsi”, zegt Marian Schaapman, directeur van Bureau Beroepsziekten, een FNV-organisatie die werknemers bijstaat die hun werkgerelateerde aandoening verhalen op hun werkgevers.

Ruim honderd rsi-zaken heeft het bureau in behandeling, onder andere van it-ers. “Zelfs bij een actief rsi-beleid kan de aandoening in heel korte tijd de kop opsteken. Rsi wordt dan ook de sluipmoordenaar onder de beroepsziekten genoemd. Het kan zich in maanden en soms zelfs weken ontwikkelen.”

Verder is het steeds zwaardere beroep op flexwerkers een risicofactor genoemd. Zo ontrekken zzp-ers zich vaak aan toezicht door arbodiensten. Aan pauzes en rusttijden hebben ze geen boodschap. In hoogte verstelbare bureaus en laptopstandaards zijn er vaak ook niet bij.

Een nieuwe rsi-golf kan ook leiden tot een flinke kostenpost voor werkgevers. Rsi-patiënten weten de weg naar letselschadeadvocaten heel goed te vinden. De claims kunnen flink in de papieren lopen. De laagste claim die ooit werd toegekend aan een rsi-patiënt bedroeg 2.350 euro, laat het Bureau Beroepsziekten van FNV weten.

De hoogste claim die werd toegekend was 160.000 euro.