Idealisme dan wel opportunisme

Cijfers zijn er ondertussen meer dan genoeg: ict kost energie, heel veel energie. Op alle niveaus van ict-gebruik is er voordeel te behalen door te besparen, èn door ict slimmer in te zetten. Groene it staat in het middelpunt van de belangstelling, niet alleen bij leveranciers maar ook bij afnemers. De redenen voor deze duidelijke trend zijn divers, maar het lijkt een combinatie van welbegrepen eigenbelang en het oprechte verlangen bij te dragen aan een schonere wereld. Greening the enterprise levert geld op, en spaart het milieu.

Het bekendste cijfer over het effect dat ict heeft op het milieu komt van onderzoeksbureau Gartner. Eerder dit jaar maakten de analisten van dit bureau bekend dat het aandeel van ict in de uitstoot van CO2 wereldwijd 2 procent bedraagt. Dit betekent dat ict bijna evenveel bijdraagt aan de CO2-uitstoot al het mondiale vliegverkeer, en meer nog dan de metaalindustrie.

Ook op kleinere schaal is onderzoek gedaan naar milieuaspecten van ict, met verrassende resultaten. Zo bleek uit onderzoek van dienstverlener Pecoma dat een normale werkplek die staat uitgeschakeld even veel stroom verbruikt door ‘lekkage' als een normaal draaiende laptop. Nog een vergelijking: voor één zoekopdracht via Google is evenveel stroom nodig als het één uur laten branden van een spaarlamp.

Kortom, in relatief korte tijd is het effect van ict op het milieu in het middelpunt van de belangstelling komen te staan, in ieder geval bij de leveranciers van ict. Ook grootgebruikers zijn zich steeds meer bewust geworden van de enorme hoeveelheden energie die ict heb kost. Nog niet zo lang gelden was zowel bij aanbieders als gebruikers de link tussen ict en milieu zo goed als non-existent. Hoe heeft deze radicale verandering in perceptie plaats kunnen vinden?

Het eerste onderdeel van de verklaring is een snelle ontwikkeling van het moreel besef dat bedrijven niet alleen moeten streven naar winstmaximalisatie en aandeelhouders- dan wel 'shareholders'-waarde, maar dat ook duurzaam ondernemen een plaats moet krijgen in de bestuurskamer en het jaarverslag. De publieke opinie neigt in toenemende mate naar het standpunt dat bedrijven niet alleen mogen nemen van de wereld, maar dat ze ook iets terug moeten geven.

Economische motieven

Die mentaliteitsverandering is niet in de laatste plaats veroorzaakt door de niet aflatende campagne van voormalig Amerikaans vice-president Al Gore, die uitdraagt dat de aarde warmer wordt door een groeiende CO2-uitstoot die door menselijk handelen wordt veroorzaakt. Zijn boodschap is gericht op zowel consumenten als bedrijven, en het eerder genoemde aandeel van ict in CO2-emissie maakt het de moeite waard dit aspect nader onder de loep te nemen in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Maar niet alleen ideële motieven liggen ten grondslag aan de aandacht voor milieu en duurzaam ondernemen. Ook harde economische ontwikkelingen spelen het streven naar energiezuinige bedrijfsvoering in de kaart. In de eerste plaats is de olieprijs al maanden aan een ongekende stijging bezig. Ondertussen is zelfs de magische grens van honderd dollar per vat in beeld gekomen, en niet alleen door de ongunstige dollarkoers. Energie wordt onophoudelijk duurder.

En energie wordt schaarser. De vraag naar energie stijgt exponentieel, niet alleen in Europa, maar meer nog in opkomende markten als China en India. In het tempo waarin de huidige economische groei zich voltrekt, dreigen de bestaande natuurlijke energiebronnen en -reserves op termijn niet meer aan de vraag te kunnen voldoen. En ook hier is het de moeite waard om te kijken naar ict, niet alleen als bron van energiegebruik, maar ook als bron van energiebesparing.

Over de hele wereld zijn overheden op verschillend niveau actief om de milieueffecten van energie te verwerken in wet- en regelgeving. De Verenigde Staten lopen hierin duidelijk voorop, met als aanjager het Environmental Protection Agency (EPA). In een recent rapport, dat op verzoek van het Congres is opgesteld, beschrijft het EPA de effecten die de overgang naar een digitale economie heeft op het milieu, vooral met betrekking op de groeiende hoeveelheid data en de bijbehorende servers en datacentra.

Het EPA schat dat het energiegebruik in datacentra in 2006 61 miljard kWh bedroeg, in totaal 1,5 procent van het totale energiegebruik in de Verenigde Staten. De kosten hiervoor bedragen 4,5 miljard dollar. De federale overheid zelf neemt hiervan tien procent voor zijn rekening. Wanneer er geen maatregelen worden genomen, verdubbelt dit energiegebruik binnen vijf jaar. Op basis van dit rapport wil de Amerikaanse regering verdere maatregelen nemen om de CO2-emissie door ict-gebruik in te dammen onder meer door zelf het goede voorbeeld te geven.

Nationale wetgeving

In Brussel werkt de Europese Commissie ondertussen aan de zogenoemde Ecodesign-richtlijn (EuP, Energy using Products), waarmee de nationale wetgeving van de lidstaten met betrekking tot elektronische apparatuur zoveel mogelijk moet worden gelijkgetrokken. De Ecodesign-richtlijn heeft tevens tot doel om fabrikanten te bewegen bij het maken van hun producten rekening te houden met milieu-aspecten tijdens de volledige levenscyclus van de producten.

In Nederland is het ministerie van Economische Zaken nu aan het inventariseren hoe ict en milieu zich tot elkaar verhouden. Daarom heeft het ministerie TNO Informatie- en Communicatietechnologie opdracht gegeven een verkennend onderzoek te doen naar ‘de relatie tussen ict en duurzaam energiegebruik in een gebouwde omgeving.' Op basis van die onderzoeken gaat het ministerie kijken naar maatregelen en beleid om energiebesparing te realiseren.

Het actiefst op milieugebied is de decentrale overheid. Met name de gemeente Amsterdam, waar zich veel datacenters vestigen, handhaaft Europese en Nederlandse regels. Die regels hebben vooral betrekking op stroomgebruik en de bijbehorende CO2-uitstoot. Op basis van de verwachte CO2-belasting geeft de gemeente al dan niet een vergunning af. Als de uitstoot erg hoog is, wordt die vergunningverlening doorverwezen naar de gemeente, en in het uiterste geval zelfs naar de Rijksoverheid.

Ook ict-bedrijven zelf nemen maatregelen. Bij branchevereniging ICT~Office staat energiezuinig werken hoog op de agenda, wat resulteert in een kernprogramma met de werktitel Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen dat op 1 januari 2008 van start moet gaan.

Een lange reeks internationale ict-bedrijven heeft los van gemeenschappelijke initiatieven zelf maatregelen aangekondigd om het effect van hun bedrijfsvoering op het milieu te minimaliseren. Met name het streven naar klimaatneutraal werken is populair. De aangedragen oplossingen zijn divers. Zo heeft Evoswitch op basis van TNO-adviezen een reductie in energiegebruik bereikt van 20 procent. De energie die de datacenters van Evoswitch wél gebruiken, wordt gecompenseerd door het aanplanten van bomen.

Duurzame energie

Webhostingbedrijf Strato gaat nog een stap verder door alle stroom voor zijn datacenters te betrekken bij het bedrijf NaturEnergie, dat zijn duurzame energie opwekt door middel van waterkrachtcentrales in de Rijn. Vanaf 1 januari volgend jaar moet de stroom van Strato daar worden betroken, waarmee het bedrijf kan claimen volledig CO2-neutraal te werken. Deze maatregel zorgt voor een reductie in CO2-uitstoot van 15.000 ton per jaar.

Een van de opvallendste initiatieven waar een ict-bedrijf zich bij heeft aangesloten, is het Clinton Global Initiative. Naast Al Gore zet ook zijn voormalige baas Bill Clinton zich in voor duurzaam  energiegebruik. In het kader van het Clinton Global Initiative zijn netwerkleverancier Cisco en de steden San Francisco, Amsterdam en Seoel een samenwerkingsverband aangegaan met als doel om met slimme inzet van IT te komen tot vermindering van de CO2-uitstoot. Onderdeel hiervan is onder meer het groener maken van IT in de datacenters, maar belangrijker nog dan de reductie van energie die IT zelf consumeert is de constatering dat IT, mits goed toegepast, een enorme besparing oplevert in de energiekosten.

Cisco zelf geeft het goede voorbeeld. Met behulp van 132 hoogwaardige videoconference- faciliteiten in grote steden over de hele wereld zijn tot nu toe 28.813 vergaderingen georganiseerd, waarmee dure vliegreizen over de hele wereld zijn uitgespaard. Behalve een aanzienlijke CO2-reductie heeft dat een kostenvoordeel opgeleverd van 47 miljoen dollar.

Dit initiatief zou wel eens voor radicale veranderingen kunnen gaan zorgen van de manier waarop we nu tegen werken aankijken. Onderdeel ervan is het opzetten van het prototype van een satellietkantoor, waarvan er vele zouden moeten verrijzen in de buurt van knooppunten als snelwegen of vliegvelden in Nederland. Hier zouden werknemers dan op telewerkplekken aan de slag kunnen, zonder daarvoor lang in de file te moeten staan.

Eenvoudige maatregelen

Maar ook eenvoudige maatregelen kunnen al veel onnodige kosten besparen, kosten waar voorheen nooit over is nagedacht. Zo blijkt dat op de werkplek met heel eenvoudige maatregelen, eigenlijk zonder extra investeringen, het energiegebruik drastisch omlaag kan. Diverse bedrijven bieden daarvoor energiescans aan waaronder Pecoma. Deze ict-dienstverlener heeft de scan eerst op de eigen organisatie losgelaten, en bleek met energiebesparende maatregelen op zestig werkplekken al 20.000 euro per jaar te kunnen besparen. En dat zijn nog niet eens ingrijpende maatregelen, maar betreffen zaken als het volledig uitzetten van pc's en minder printen van e-mailberichten en andere elektronische documenten.

De winst die te behalen valt op energiebesparing bij datacenters is zo mogelijk nog vele malen groter dan bij de werkplek. Met name de koeling van servers, zeker als ze dicht bij elkaar geplaatst staan, slokt een groot deel van het energiegebruik op. Door de stijgende stroomprijs duurt het niet lang meer of de kosten van het energiegebruik door servers zijn hoger dan die voor de aanschaf van de hardware.

Alleen al een effectiever gebruik van warme en koude luchtstromen en een strategische plaatsing van servers kan geld schelen. Ook hoeft er niet altijd gebruik te worden gemaakt van een koeling die op volle kracht draait terwijl het buiten koud is. Daarnaast zijn veel serverparken nooit echt doorgelicht op efficiënt gebruik van de servers, wat betekent dat er veel winst behaald kan worden met het consolideren van servers, of zelfs vervangen van servers door mainframes.

Elders in deze uitgave zullen vele voorbeelden de revue passeren, maar een cruciaal uitgangspunt is dat ict-verantwoordelijken bij bedrijven inzicht krijgen in de hoeveelheid stroom die ict gebruikt, èn waar die stroom naartoe gaat. Dan wordt al snel duidelijk waar winst te behalen valt. Kortom, de eerste stap is bewustwording.

En juist op dat vlak kan nog wel het een en ander gebeuren. Uit een bescheiden steekproef die voor IT Executive is gedaan onder Nederlandse it-managers, blijkt dat bij 57 procent van de respondenten energiegebruik geen onderdeel uitmaakt van hun budget. Niet verwonderlijk is dan ook dat 67 procent van de respondenten helemaal geen inzicht heeft in het energiegebruik door IT.

Dit geeft aan waar het knelpunt zit. Energiebesparing op en met ict is in de eerste plaats een mentaliteitskwestie. IT managers moeten eerst inzien dat ict veel energie gebruikt, en daarmee zowel het milieu belast als veel geld kost. Energiebesparing levert op beide vlakken veel winst op. En is de motivatie die ten grondslag ligt aan de maatregelen belangrijk? Maakt het uit of het opportunisme is of idealisme of en combinatie van beiden? Eigenlijk niet, uiteindelijk telt alleen dat duurzaam ondernemen met ict goed is voor zowel het eigen bedrijf als onze leefomgeving.

Marco van der Hoeven