Faalfactoren projecten boven water

Megaprojecten, zoals rekeningrijden en een elektronisch patiëntendossier, zijn vanaf het begin gedoemd te mislukken. Dat komt omdat de initiatiefnemers alleen oog hebben voor de technologie en uiteenlopende belangen van stakeholders, de kosten en het tijdsbeslag volledig verkeerd inschatten.

Dit betoogde Albert Boonstra, hoogleraar Informatiemanagement aan de Rijksuniversiteit Groningen, deze week tijdens zijn oratie over innovatieve informatietechnologie. Overheid en bedrijfsleven moeten afstappen van megaprojecten. Het is volgens Boonstra veel verstandiger om bepaalde doelen te stellen en daar op een organische manier naartoe te werken. Volgens de Algemene Rekenkamer gaat er door het mislukken van grote it-projecten bij de overheid jaarlijks ongeveer 7 miljard euro verloren, bijna de helft van de totale publieke it-investeringen. Volgens Boonstra is deze schatting nog aan de lage kant omdat alleen projecten opgeteld worden die in zijn geheel geschrapt zijn. Dat geldt bijvoorbeeld niet voor de OV-chipkaart die volgens deze maatstaf wel geslaagd is, ook al is de invoering vertraagd en veel minder ver strekkend dan indertijd de bedoeling was.

Fixatie op technologie
Volgens Boonstra lopen reusachtige projecten vast omdat de bedenkers van zo’n plan veel te veel aandacht hebben voor nieuwe technische mogelijkheden die zich in de beginfase aandient. Daardoor ligt de focus vanaf het begin op de techniek en op de bijbehorende strategisch-economische doelen die door de invoering van deze technologie haalbaar zouden zijn. Het organisatorische perspectief dat belanghebbenden centraal stelt, komt daardoor veel te laat en veel te weinig aan bod. De lange doorlooptijd van megaprojecten zorgt er vervolgens voor dat de technologische vernieuwing aan het begin van de rit na een aantal jaren achterhaald raakt. Uiteindelijk is het de harde realiteit van een lege kas of politiek en maatschappelijk verzet dat menig megaproject als een zucht in elkaar doet storten.

Mislukte projecten van de overheid krijgen veel aandacht, maar ook het bedrijfsleven kan er wat van. Volgens Boonstra gaan er jaarlijks miljarden euro's naar automatiseringsprojecten, managementsystemen en andere innovatief bedoelde investeringen in IT zonder dat het iets oplevert. “Bedrijven hangen dat niet aan de grote klok, maar bekend is bijvoorbeeld een resource planning systeem bij Nestlé dat de eindstreep nooit heeft gehaald. Domweg omdat het totaal niet paste bij de bedrijfscultuur.” De fout ligt volgens Boonstra zowel bij de softwareleverancier die ten onrechte claimt een ‘totaaloplossing’ te bieden, als bij de klant die dat maar al te graag gelooft. Als je wilt innoveren met informatietechnologie moet je, kortom, niet in de val trappen van technologische en strategische vergezichten. Het organisatorisch perspectief moet voorop staan. Je begint met het afstemmen met de gebruikers, en de introductie van de techniek zou pas in het laatste stadium hoeven. Maar ook dat is geen garantie. “Als een project meer dan vier jaar nodig heeft, zijn de onzekerheden zo groot dat je het eigenlijk niet moet willen.”