Den Haag maakt milieu-inspanningen meetbaar

De gemeente Den Haag wil in 2010 haar gemeentelijke organisatie volledig klimaatneutraal maken. Dat is een mooi streven, maar hoe maak je zoiets meetbaar? Met SAS Sustainability Management in dit geval.

Den Haag wil in 2050 volledig klimaatneutraal zijn. Het vervoer mag dan geen emissies meer uitstoten en alle energie moet schoon worden opgewekt. Op weg naar dit doel wil de gemeentelijke organisatie al in 2010 klimaatneutraal opereren.

Beleidsmedewerker Klimaat Henry Terlouw speelt een belangrijke rol bij de realisatie van dit doel. “Samen met een collega ben ik verantwoordelijk voor het klimaatbeleid van de gemeente. Dit beslaat een breed terrein. Het is onze rol om in kaart te brengen waar het klimaat allemaal aan raakt, welke projecten er op het gebied van duurzaamheid lopen, waar we ambtenaren kunnen stimuleren en waar we zelf achteraan moeten. Wij zitten niet bij alle projecten aan tafel, dat is onmogelijk. Wij moeten er vooral voor zorgen dat het klimaat op de agenda komt bij andere afdelingen en diensten.”

Haags klimaatfonds

Het klimaatbeleid van de gemeente bestaat uit drie componenten: besparen, verduurzamen en compenseren. Bij compenseren denken de meeste mensen aan het aanplanten van bomen aan de andere kant van de wereld. In Den Haag zoeken ze het liever dicht bij huis.

Terlouw: “We hebben met partijen in de stad het Klimaatfonds Den Haag opgericht met als doel om in de stad te compenseren. Dat doen we door andere organisaties te ondersteunen bij het realiseren van besparingen of het verduurzamen van hun energiegebruik. De CO2-winst die daarmee wordt behaald, verrekenen we met onze eigen uitstoot. Zo heeft het Klimaatfonds vorige week een school geholpen met aanpassingen in hun gebouw waardoor het energiegebruik omlaag gaat.”

De CO2-uitstoot die op korte termijn niet kan worden bespaard of verduurzaamd compenseert de gemeente via het Klimaatfonds. Op lange termijn is dit een belangrijke stap op weg naar een klimaatneutrale stad. 2050 lijkt nu nog ver weg, maar er moet nu al tempo worden gemaakt wil die doelstelling worden gehaald, weet Terlouw.

“Onze CO2 footprint is in vergelijking tot gemeentes met grote industriegebieden relatief laag, maar hij is ook sterk versnipperd. Waar in het Westland bijvoorbeeld 70 procent van de uitstoot voor rekening komt van de glastuinbouw en in Rotterdam de haven een belangrijke bijdrage aan de CO2-uitstoot levert, hebben wij te maken met heel veel partijen die CO2 uitstoten. We kunnen niet focussen op een sector, we moeten parallel veel verschillende sectoren aanpakken.”

Keuzes maken

Te beginnen bij de gemeente zelf. Om te bepalen of de organisatie volgend jaar klimaatneutraal opereert, moeten diverse factoren worden gemeten. Daarbij heeft Terlouw heldere keuzes gemaakt: “We meten alleen de CO2-emissie die we zelf veroorzaken. Het energiegebruik van onze computers telt dus mee, maar de aanschaf van computers niet. We zetten wel grote stappen op het gebied van duurzame inkoop, maar op dit moment kunnen we nog niet meetbaar maken in hoeverre de producten en diensten die we inkopen CO2-neutraal zijn. Vandaar dat we dit nu nog buiten beschouwing laten.”

In de optelsom komen de volgende gegevens voor: het gebruik van elektriciteit, gas en stadswarmte in alle 120 panden die de gemeente in gebruik heeft, alsmede het verbruik van de openbare verlichting, de gemalen, de verkeersregelinstallaties en de gemeentelijke zwembaden en sporthallen, plus de uitstoot die wordt veroorzaakt door de ruim 500 voertuigen. Om deze kernaspecten zit een schil die niet meetelt voor de doelstelling in 2010, maar die wel veel aandacht krijgt. Hieronder valt onder meer het stimuleren van ambtenaren om woon/werkverkeer met het openbaar vervoer af te leggen.

Terlouw: “Bij de doelstelling om in 2010 klimaatneutraal te zijn, nemen we alleen factoren mee waar we zelf direct invloed op kunnen uitoefenen. Het gaat dus niet om alle uitstoot die wij als ambtenaren veroorzaken, maar om die uitstoot waar wij als gemeentelijke organisatie grip op hebben. Zo huren we bijvoorbeeld een aantal panden inclusief gas, water en licht. Daar kunnen we ons verbruik niet direct beïnvloeden en daarom valt dat onder inkoop. Het heeft wel onze aandacht. We stimuleren bijvoorbeeld dat de panden die we huren minimaal een C-label hebben.”

nders dan bij een boekhouding is er geen regelgeving die zegt hoe je moet rapporteren. Het gaat er volgens Terlouw op dit moment dan ook niet om op alle fronten volledig te zijn, het gaat om transparantie.

Witte vlekken

Het is een keus om het aantal variabelen in eerste instantie beperkt te houden. “Het meten hiervan is al verschrikkelijk complex”, weet Terlouw. Te veel om nog in een spreadsheet bij te houden, en dus ging hij op zoek naar een pakket dat deze gegevens kan verzamelen en analyseren. Hij vroeg twee offertes op, die op drie criteria werden beoordeeld: prijs, gebruiksgemak en kwaliteit. SAS scoorde op alle terreinen hoog.

In de zomer ging de implementatie van start. De eerste fase bestond uit beslissen welke informatie in de rapportage moet worden opgenomen en op welke wijze daarop wordt gerapporteerd. “Wil je naast de CO2-uitstoot bijvoorbeeld ook over het aantal gereden kilometers rapporteren of over de verbruikte hoeveelheid brandstof?”, geeft Terlouw een voorbeeld.

De tweede fase bestond uit het vergaren van de gewenste informatie. Sommige gegevens waren snel voorhanden. De twee leasemaatschappijen konden met een druk op de knop informatie over kilometers en brandstofverbruik aanleveren en de gegevens over het elektraverbruik waren allemaal al verzameld in het kader van een aanbesteding. Lastiger is het om het gebruik van gas en stadswarmte in kaart te brengen. “We gaan nu een traject in met slimme meters. Als alle panden daarvan zijn voorzien, is het geen punt meer”, aldus Terlouw.

In de derde stap heeft SAS alle beschikbare gegevens ingelezen, waarna Terlouw de eerste analyses kon maken. “Het inlezen ging opvallend snel en geruisloos, ik had verwacht dat dat veel lastiger was aangezien de informatie in allerlei verschillende formaten werd aangeleverd”, zegt hij.

Terlouw weet dat hij over 2009 nog geen volledige rapportage kan maken. Dit jaar is het vooral belangrijk om witte vlekken in kaart te brengen. “Zo hebben we auto’s in eigendom waarvan het exacte aantal gereden kilometers op dit moment onbekend is. De rapportage over 2009 gebruiken we vooral om mensen duwtjes te geven om deze gegevens te gaan aanleveren .”

Groeiscenario

Eind 2010 is de gemeente Den Haag in staat om te rapporteren over alle bovengenoemde punten. En dan ontstaat ongetwijfeld ook de behoefte aan diepgaandere informatie. “Als je ziet dat een bepaald gebouw opvallend veel meer stroom gebruikt dan een ander, wil je weten hoe dat komt”, geeft Terlouw een voorbeeld.

“Bovendien kunnen we volgend jaar de eerste vergelijkingen maken. Je wilt de lijnen zien dalen. Als bepaalde emissies stijgen, wil je weten waardoor dat komt. Dat betekent dat we meer aspecten in kaart moeten brengen, die we dan natuurlijk ook in SAS vastleggen.”

Er is dus sprake van een groeiscenario. Op dit moment wordt de informatie vooral op beleidsniveau gebruikt. De CO2-emissies worden nog niet teruggerekend naar de diensten. Dit zijn allemaal plannen voor de verdere toekomst. Hoe die toekomst eruit gaat zien, durft Terlouw nu nog niet te voorspellen.

“We zullen continu een afweging moeten maken hoe diep we in onze analyses willen gaan. Je kunt heel veel meten, maar als je er niet direct op kunt sturen, heeft het voor ons op dit moment geen prioriteit. We meten om te kunnen verbeteren.”