Waarom zou je op vakantie gaan?

Een van de belangrijkste kwaliteiten die een mens kan bezitten is te kunnen leven in een ritme waarbij activiteit en passiviteit, doen en niets doen, elkaar evenwichtig afwisselen.

Dit is een kwaliteit die geleerd moet worden. Reden waarom veel mensen die kwaliteit niet of slecht bezitten. Een deel van de mensheid is te passief, toont te weinig actie en initiatief, laat de dingen te zeer op hun beloop.

Een ander en groter deel is te actief: altijd bezig, altijd druk, altijd bezet. De meesten mensen doen simpelweg te veel te snel.

Als medicijn daarvoor heeft onze cultuur de vakantie uitgevonden. Vandaar dat vakantie een recent verschijnsel is, een product van onze snelle, overactieve cultuur.

Overigens, vakantie is een toepasselijke term, afkomstig van een Latijns woord dat ‘leeg maken’ of ‘onbezet houden’ betekent. Vakantie is ‘lege’ tijd, bedoeld om de essentiële golfslag van activiteit en passiviteit weer enigszins te herstellen. Intuïtief voelen veel mensen het belang daarvan aan en zijn daarom terecht zeer aan hun vakantie(s) gehecht.

Maar er is ook een groep mensen die niets van vakanties moeten hebben. De Amerikaanse schrijver Wayne Oates heeft die mensen raak getypeerd met de term 'workaholic` (werkverslaafden).

"De manier om een workaholic te ontmaskeren", aldus Oates, "is te kijken hoe iemand zijn vrije tijd doorbrengt, want vrije tijd wordt door zo'n persoon als straf ervaren, als een hoop ongevulde tijd waarmee niets nuttigs wordt gedaan."

Daarom vertonen workaholics heuse ontwenningsverschijnselen zoals onrust of zelfs angst en depressie, wanneer ze een tijdlang, een halve dag of een weekend is al genoeg, niks om handen hebben. Tegen langere ‘lege’ perioden - zoals vakanties - zien ze werkelijk als een berg op.

Bij vertrek en ook de eerste dagen voelen ze zich vaak lichamelijk slecht, slapen slecht en hebben klachten zoals kortademigheid, maag- en hartklachten. Het liefst gaan ze helemaal niet, maar omdat de hele familie dan op tilt slaat, voelen ze zich wel gedwongen.

Ontwenningskuur

Overigens, voor sommige workaholics blijkt vakantie een effectieve ontwenningskuur. Na een week of zo krijgen ze de smaak van de passiviteit te pakken en tegen het einde willen ze vaak niets anders meer.

Maar er zijn ook workaholics die veel moeilijker behandelbaar zijn. Dat zijn de types waarvoor geldt dat hoe sneller je iets doet, hoe beter of succesvoller het is. Als ze met de auto op vakantie gaan, dan is zo snel mogelijk op de plaats van bestemming aankomen het eerste grote vakantiedoel.

Succes meten ze vrijwel altijd af in getallen. Naast het aantal uren dat je over iets doet, ook het aantal punten dat je bijvoorbeeld bij een spel of sport op de camping scoort. Scoren is wat telt en is veel belangrijker dan het plezier dat je aan een reis, een spel of een contact kunt hebben. Vandaar ook hun neiging tot agressie en vijandigheid. Want scoren doe je tegen een tegenstander, een concurrent, een vijand eventueel.

Op de psychologische keper beschouwd zijn workaholics mensen die zich altijd moeten bewijzen en daarom in feite ‘altijd aan het werk zijn’. En dat betekent heel vaak weer dat ze op de lange duur zowel zichzelf als de mensen om hen heen ongelukkig maken.

Want, om een metafoor te gebruiken, geluk is als het bewonen van een huis met vijf kamers: een werkkamer, een relatiekamer, een gezondheidskamer, een vrije tijdskamer en een spirituele of zingevingkamer.

Wezenlijk voor geluk is dat we, over langere tijd bekeken, onze tijd en energie min of meer evenwichtig tussen elk van de vijf kamer verdelen.

Wie onevenredig veel tijd en energie in een enkele kamer besteedt, meestal is dat de werkkamer, en de overige kamers verwaarloost, die loopt het risico dat als er in de werkkamer ernstige problemen ontstaan of de boel in elkaar dondert, er vaak geen andere kamer meer is waar voldoende steun, opvang of compensatie gevonden kan worden.

Juist met de houding van workaholics dat alles wat ze doen nut moet hebben, ondermijnen ze hun eigen gezondheid en plezier in het leven, ook met anderen. Want activiteiten die nutteloos zijn maar waarvan het doen uit zichzelf vreugde geeft, behoren tot de meest gelukkig makende en de meest verbindende tussen mensen.

Het zijn overigens niet alleen de workaholics, die zich aan deze houding schuldig maken. Ook veel ‘gewone’ mensen weten het huis van hun leven niet evenwichtig genoeg te bewonen.

Overigens, op vakantie gaan in je eigen huis, dat wil zeggen beginnen met leeg te maken of op te ruimen wat uit verschillende kamers beter weg kan, is een goede manier daar een begin mee te maken.