Waarom macht corrumpeert

Een van de grootste bedreigingen voor het functioneren van een samenleving, een maatschappelijke organisatie of een bedrijf is dat de leiders zich afsluiten van contact met de modale burger of werknemer én zich omringen met mensen die hen vooral vertellen wat ze willen horen. Het is deze machtscultuur die ertoe leidt dat de belangen van een kleine minderheid prioriteit krijgt boven de belangen van de grote meerderheid. Maar omdat die minderheid dat nooit openlijk kan toegegeven – wil ze geloofwaardig blijven en haar macht behouden - moet ze met grote regelmaat gebruikmaken van liegen in commissie en liegen in omissie.
Een paar voorbeelden. In de parkeergarage van het hoofdkantoor van de ABN-AMRO bank bevindt zich een lift die direct naar de verdieping, ik geloof de 23ste, waar oud-topman Rijkman-Groenink zijn kantoor had. Vandaar is er ook toegang tot een speciale eetgelegenheid voor de hoofddirectie en haar gasten. Deze zelfgekozen isolatie heeft ook een psychologische component. Alledaags informeel contact tussen hoofddirectie en werknemers wordt door de eerste niet op prijs gesteld. De machthebbers willen zich zo weinig mogelijk laten beïnvloeden door de opvattingen en belangen van ondergeschikten. In het geval van de bank heeft zich dat het duidelijkst geuit in de overname door het consortium van drie andere banken. Ook zonder kredietcrisis was die overname allesbehalve in het belang van de doorsnee bankwerknemer. Maar ze was persoonlijk zeer in het belang van de ABN-AMRO machthebbers.

GROUPTHINK
Wat geldt voor ABN-AMRO geldt evenzeer voor Fortis. Votron en de zijnen hebben met de overname van een deel van ABN AMRO voornamelijk hun eigen belangen op het oog gehad en daarbij informatie achtergehouden die, wanneer ze wel openbaar was gemaakt, de conclusie had geleid dat overname niet verantwoord was. Nog begin juli 2008 beweert Votron publiekelijk, hij weet zelf allang beter, dat ondanks de zich aankondigende kredietcrisis, ‘alles onder controle is’. Pikant detail is dat Votron met de overname ook een persoonlijke vete tussen hem en Rijkman Groenink in zijn voordeel denkt te beslissen. Votron is namelijk een aantal jaren eerder door Rijkman Groenink er bij ABN AMRO uitgewerkt. De ABN-AMRO en Fortis machtscultuur is overigens niet alleen gangbaar in de financiële wereld. Ook in de politiek is ze gangbaar. Zo was de oorlog in Irak een treffend staaltje van ‘groupthink’ in het Witte Huis en Pentagon en van het liegen in commissie en omissie (het onthouden van essentiële informatie) jegens het publiek.

IRAK-ONDERZOEK
Hetzelfde geldt voor de steun van de Nederlandse regering aan de Irak-oorlog. Het verzet tegen een onderzoek naar het hoe en waarom van die steun, met name van de zijde van de minister-president en zijn intimi, is ingegeven door angst dat informatie wordt blootgelegd die indertijd aan het volk en de Tweede Kamer is onthouden. Recent ontstond de nodige opwinding over een ‘opgedoken’ memo van de Dienst Juridische Zaken van het Ministerie van Buitenlandse Zaken waarin indertijd werd gesteld dat de argumentatie van het kabinet voor steun aan de oorlog zowel inhoudelijk als procedureel niet klopt. Die memo is door de toenmalige secretaris-generaal niet naar de minister, de Hoop Scheffer, doorgestuurd maar weggearchiveerd. Naar alle waarschijnlijkheid heeft hij dit in opdracht van de Hoop Scheffer zelf, een vriend, gedaan. Deze wilde de memo simpelweg niet officieel ontvangen, zodat hij de inhoud ervan kon negeren.
Maar waarom wilde de Hoop Scheffer die memo eigenlijk kunnen negeren? Daarbij hebben vrijwel zeker de volgende twee belangen een doorslaggevende rol gespeeld. De Hoop Scheffer wist dat Nederland, weliswaar in het geheim, maar toch, allang steun aan de oorlog in Irak aan het verlenen was en een memo die de rechtmatigheid daarvan onderuit haalde kon hij, noch het deel van het kabinet dat van die steun wist, als kiespijn missen. De steun bestond eruit dat al maanden voor het uitbreken van de oorlog de Amerikanen oorlogsmaterieel over het Nederlandse spoorwegnet naar de haven van Rotterdam mocht worden vervoerd. Het andere belang was persoonlijk. Stel dat Nederland openlijk het standpunt had ingenomen dat volkenrechtelijk gezien de oorlog onrechtmatig was. Was de Hoop Scheffer dan ooit secretaris-generaal van de NAVO geworden? No way!