Uw software is uw software niet

De boekhouder van een onderneming is in zijn vrije tijd programmeur. Met de instemming van de directie ontwikkelt en verfijnt hij sinds enkele jaren de bedrijfssoftware van de onderneming, gedeeltelijk ook tijdens de werkuren. Op een bepaald ogenblik wordt de boekhouder op staande voet ontslagen. Uit wraak claimt hij dat de onderneming geen gebruik meer mag maken van de door hem ontwikkelde software. Is de boekhouder inderdaad de eigenaar van de software?

Het algemeen auteursrecht stelt dat het eigendom van allerhande intellectuele creaties, - teksten, tekeningen, plannen, software enzovoort - bij de auteur ligt, óók als de auteur in opdracht van een andere partij heeft gehandeld. Het eigendomsrecht gaat slechts over door een schriftelijk contract. Dat is zo geformuleerd om de auteur te beschermen, doorgaans immers de economisch zwakkere partij .

Een onderneming die met andere woorden voor twee miljoen euro maatsoftware laat ontwikkelen door een derde, is daar slechts eigenaar van als dat uitdrukkelijk in het contract bepaald wordt. Om dezelfde redenen is een werknemer in een reclamebureau eigenaar van zijn ontwerpen, tenzij de arbeidsovereenkomst daar uitdrukkelijk van afwijkt.

Software wordt in principe op dezelfde manier behandeld als de andere intellectuele creaties. Er zijn echter enkele specifieke bepalingen die afwijken van het algemeen auteursrecht. Zo wordt het eigen domsrecht van werknemers volledig omgekeerd: zonder verdere contractuele bepaling is de werkgever eigenaar van de software die ontwikkeld wordt door zijn werknemers bij de uitoefening van hun taken, of in opdracht van de werk gever. Als de arbeidsovereenkomst dus niets bepaalt over het eigendomsrecht, zullen software-ontwikkelaars in dienstverband géén eigenaar zijn van de door hen ontwikkelde software. Uiteraard kunnen de partijen contractueel een andere regeling treffen.

Maar nu het geval van de boekhouder, geen professionele programmeur in dienst van de onderneming. De omkering van eigendomsrecht voor werknemers geldt slechts ‘bij de uitoefening van hun taken' of ‘in opdracht van de werkgever'. Uiteraard zal de werk gever geen eigendomsrechten kunnen claimen op software die tijdens de vrije tijd wordt ontwikkeld. Maar het gaat verder: de boekhouder in onze hypothetische onderneming was niet aangesteld om software te ontwikkelen, maar om te boekhouden. Als de software bovendien ook nog eens vrijwillig werd ontwikkeld en gebruikt - dus met passieve toestemming van de directie, maar niet in opdracht van de directie - dan zal de omkering van het eigendomsrecht niet van toepassing zijn, zodat de boekhouder eigenaar is. De bewijslast van deze feiten ligt echter bij de werknemer.

Ondernemingen met creatieve werknemers doen er dus goed aan in hun arbeidsovereenkomsten de nodige bepalingen in te lassen. Daar moet wel echt reden voor zijn. Werkgevers hoeven uiteraard niet te vrezen dat al de door hun werknemers opgestelde e-mail, spreadsheets en teksten niet meer mogen gebruikt worden na het einde van de arbeidsovereenkomst. Vele van dergelijke documenten voldoen immers niet aan de originaliteitvereiste van het auteursrecht, en komen daardoor niet in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming. De moraal van het verhaal zal echter duidelijk zijn: een goed contract kan dit soort lastige vragen vermijden.