Kleine waarden, grote rotzooi

Er was eens een beroemde dirigent die als gastdirigent optrad van een even beroemd orkest.

Tijdens de repetitie leerde hij het orkest op een andere, dynamischere manier een bepaald stuk spelen. De blaasinstrumenten moesten zwaarder inzetten, de trommels harder aangeslagen worden en ook de violen moesten luider. Het gevolg was dat de piccolo-speelster haar eigen tonen nauwelijks meer kon horen. Dat irriteerde haar en ze dacht'die man kan nog zo beroemd zijn, maar volgens mij weet hij niet wat hij doet, hij verruïneert dit prachtige stuk muziek, mijn tonen zijn voor niemand meer te horen’. Verontwaardigd stopte ze met spelen. Maar nog niet had ze dat gedaan of de dirigent hief zijn handen omhoog en riep geschrokken: ”Stop, stop! Waar is de piccolo? Waar is de piccolo?”
Een van de grootste vergissingen, is te denken dat het in het leven voornamelijk om de grote dingen gaat. Wat klein is, laat zich vaak al te gemakkelijk het zwijgen opleggen, verdrijven door het grote. Het denkt al gauw dat het niet veel uitmaakt of het zich nu wel of niet laat horen. Niet dus, aldus dit verhaal uit een prachtig boek over opvoeding en waarden. Er zijn veel ‘dingen’ in het leven die niet lukken zonder het meespelen van iedereen, groot en klein.

In onze samenleving zijn steeds tal van concerten aan de gang. Neem het concert van de veiligheid. Daarin spelen de grote instrumenten als justitie en politie en de manier waarop die opletten, opsporen en optreden een belangrijke rol. Maar hoeveel veiligheid zou er nog klinken als in dat concert de kleine instrumenten niet meer mee zouden spelen? Als de moeders en vaders die nu opletten dat hun kinderen of die van hun buren niet in gevaar komen of geen onverantwoordelijke, gevaarlijke of criminele dingen doen, daarmee zouden stoppen? Als buren die nu nog opletten op de huizen van andere buren die afwezig zijn, daarmee zouden ophouden? Als collega’s die nu elkaar wijzen op de risico’s die ze bij hun werk of bij hun werkgevers lopen en op de manieren waarop ze zichzelf daartegen kunnen beschermen, daar van de ene op de andere dag mee zouden stoppen.
Niemand heeft ooit uitgerekend wat al die kleine bijdragen aan veiligheid opleveren. Het lijkt me uitdrukking van het feit dat hun meespelen als onbelangrijk of verwaarloosbaar wordt beschouwd.
Of neem een ander concert, dat van schoonheid. Daarin spelen grote instrumenten als gemeentelijke reinigingsdiensten met hun indrukwekkende machines, reinigingspolitie en andere toezichthouders een belangrijke rol. Maar in dat concert spelen ook kleine spelers, straatbewoners die regelmatig hun bezem pakken, ouders die hun kinderen ‘het gemak van de vuilnisbak’ bijbrengen, werknemers die hun rotzooi na een bepaalde ruimte gebruikt te hebben niet gewoon achterlaten, maar netjes opruimen. Hoe groot is hun rol? Waar is de dirigent die probeert zoveel mogelijk van hen aan het meespelen te krijgen en te houden?

RESPECT
Of neem het concert van het respect. Daarin spelen grote instrumenten als wetsartikelen een belangrijke partij. Maar, wetsartikelen of niet, hoe belangrijk is de partij van de automobilist die voorzichtig door de straat met spelende kinderen rijdt en die stopt voor zebra’s; en van de overstekende voetganger, die, wetsbepaling of niet, toch zijn of haar hand opsteekt om erkentelijkheid aan de wachtende automobilist te tonen. Of hoe belangrijk is de partij van het bedrijf dat klanten die een product gekocht hebben na enkele weken opbelt en vraagt of het nog bevalt of dat er problemen mee zijn en daarvoor service aanbiedt.
Wat zou er gebeuren als al die instrumenten, omdat ze zich weggeblazen of miskend voelen of omdat ze niet winstgevend genoeg worden geacht, zouden ophouden te klinken?
Dan zouden waarden wegvallen in de dagelijkse omgang tussen mensen en zou er gebeuren wat er, zoals we inmiddels maar al te goed gemerkt hebben, daadwerkelijk is gebeurd. Werknemers in de bank- en beleggingswereld, die op grote schaal wisten dat wat er op grote schaal gebeurde niet door de beugel kon. Die protesteerden, maar niet gehoord werden of protesteerden en ontslagen werden. Of die helemaal niet meer protesteerden omdat ze zagen wat hun collega’s gebeurde die het wel deden. De moraal: iedere samenleving, organisatie of bedrijf dat de kleine waarden het zwijgen oplegt, maakt er op den duur een grote rotzooi van!