Jaag ze boom in!

Vanuit onze open jeep zien we hoe de kudde buffels traag door het Afrikaanse landschap trekt. Op een gegeven moment start de ranger de motor en gebaart dat hij om de kudde heen gaat rijden. Als we langs een lage heuvel komen, wijst hij naar de heuvel: ‘lions!
Op de heuvel liggen vier leeuwinnen en een leeuw. De leeuwinnen kijken met geconcentreerde blik naar een groep buffels verder in het landschap. Onwetend van wat hen te wachten staat, trekken ze langzaam in de richting van de heuvel. Het voelt merkwaardig, onbehoorlijk eigenlijk, om hier te gaan zitten wachten op de voorstelling alsof je in het theater zit.
Als de voorste buffels de voet van de heuvel bereiken, houden we onze adem in. Opeens ontstaat er heftige beroering. Zijn de leeuwen op hen afgesprongen? Precies het omgekeerde blijkt het geval. De voorste buffels hebben blijkbaar de leeuwen geroken en rennen in slagorde recht op de leeuwen af. De leeuwinnen maken zich uit de voeten. Ook het indrukwekkende mannetje staat inmiddels overeind. Maar in plaats van weg te lopen, neemt hij een dreigend grommende houding aan en doet een uitval in de richting van de aanstormende buffels. Die draaien zich acuut om en rennen terug. Maar nauwelijks heeft de leeuw zijn aanval afgebroken of de buffels keren zich weer om. Samen stormen ze op hun beurt weer op het mannetje af. Dat zoekt snel een veilig heenkomen, een hele sliert buffels op zijn hielen. Dan valt mijn oog op een ander schouwspel. Een deel van de buffels dromt samen rond een boom. Daar blijkt een leeuwin in te zitten. Onder haar loeien de buffels en ze duwen hun koppen tegen de stam. De leeuwin doet het letterlijk in haar broek.“If she falls out of that tree, she is gone”, zegt de ranger.

HET STERKE COLLECTIEF
Die avond noteer ik mijn dagboek, ‘individueel zwakker maar collectief sterker’. En ik denk aan situaties waarin individuen het onderspit delven. Bijvoorbeeld bij fusies, verkopen of opsplitsingen, inkrimpingen en reorganisaties. Veelal profiteren daar enkelingen in de bestuurs- of investeerderslagen van, terwijl het grootste deel van de werknemers daar op zijn best nadelen van ondervindt en, als het even tegenzit, zelfs baan- en toekomstverlies.
Maar wat doen al die werknemers en hun vakbonden? Stormen die als een kudde solidaire buffels op directieraden of Den Haag af en jagen ze de bestuurders de boom in? Nee, ze doen precies het tegenovergestelde.
Iedere werknemer of iedere bedrijfstak voor zich gaat in directiekamers, bij kamerleden of bij ministers lobbyen om te kijken of ze er voor zichzelf nog zoveel mogelijk uit kunnen slepen. Het is vaak verspilling van moeite en het getuigt van weinig moed. Kortom, hoog tijd dat al die werknemers in de knel een voorbeeld aan de buffels nemen. Ren collectief op ‘leidinggevend’ of ‘gezaghebbend’ Nederland af. Jaag het de boom in! Ik heb gezien dat het werkt.

Diekstra is psycholoog en oa hoogleraar psychologie aan de Roosevelt Academy Middelburg