E-overheid wankelt door klassieke fouten

De realisatie van elektronische dienstverlening aan bedrijven en burgers dreigt op een falikante mislukking uit te draaien. Klassieke fouten als slecht opdrachtgeverschap en zweverige implementatiedoelen eisen hun tol.

Een team onderzoekers onder leiding van oud-directeur van de Autoriteit Financiële Markten Arthur Docters van Leeuwen is niet mals met zijn kritiek op het Nationaal Uitvoeringsprogramma dienstverlening en e-overheid (NUP) blijkt uit dit rapport. Docters van Leeuwen nam met een aantal sleutelfiguren binnen de overheidsautomatisering waaronder Hans Blokpoel, cio van de IND en Jos Maessen directeur Bestuurs- en Managementondersteuning van de gemeente Amsterdam het NUP-programma op de korrel op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Dit programma is eind 2008 gestart. Een jaar na de start checkt de overheid of men op de goede weg zit. Deze goede praktijk van de zogenaamde Britse ‘gateway review’ is een novum binnen de rijksoverheid die bedoeld is om de slagingskans van automatiseringstrajecten binnen de overheid te vergroten. De uitkomst is dat het NUP-programma niet bepaald lekker draait en flinke bijsturing behoeft. Een krappe meerderheid - 59 procent - van de NUP-doelstellingen is haalbaar. Van 12 procent wordt verwacht dat ze niet gehaald worden en van 22 procent is het onzeker. Bij 7 procent van de doelstellingen ontbreken gegevens.

Het aardige van deze kritiek is dat deze niet als mosterd na de maaltijd komt, wat tot voor kort meestal gebruikelijk was bij grote overheidsprojecten, maar bedoeld is om het programma bij te sturen. Ik zet een vijftal kritiekpunten op een rij die allemaal te maken hebben met slecht opdrachtgeverschap. Deze struikelblokken spelen ook in het bedrijfsleven regelmatig op. Misschien kunt u er uw voordeel mee doen!

1. Meer samenhang brengen in het programma.
Het NUP is volgens Docters van Leeuwen cs een combinatie van programma’s dat rond de eeuwwisseling los van elkaar is opgestart om de elektronische dienstverlening binnen de overheid gestalte te geven. Nog steeds wordt het programma als een niet-samenhangend en aanbodgedreven pakket van it-producten ervaren die voortkomen uit de it-ambities van verschillende departementen. De samenhang tussen en de prioritering van de negentien bouwstenen die nu een voor een om de twee jaar gebouwd worden moet en kan veel beter

2. Weg met die zweverige doelen.
Er is grote onduidelijkheid over wat precies ‘goede gemeentelijke dienstverlening anno 2010’ inhoudt en wat dus het concrete doel moet zijn wat het NUP-programma na moet streven. Er is tussen overheidsinstellingen of zelfs onder de gemeenten nooit echt concreet discussie gevoerd over duidelijke, pragmatische concepten voor de elektronische dienstverlening. Daarmee

3. Cruciale belanghebbenden moeten relevante rol spelen.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten fungeert als een belangrijke schakel tussen de centrale overheid en gemeenten. Docters van Leeuwen cs vindt dat de VNG zich tot nu toe in het NUP-programma te weinig profileert in de discussie over standaardisatie binnen de verschillende bouwstenen van de e-overheid. Hetzelfde geldt voor het ministerie van Binnenlandse Zaken dat in het NUP de rol van ´coördinerend´ departement heeft.

4. Doorzettingsmacht is niet georganiseerd.
Er moet een een overzichtelijke en daardoor daadkrachtige stuurgroep komen. Deze stuurgroep moet volgens Docters van Leeuwen cs bestaan uit hooguit één afgevaardigde van het ministerie van BZK, één lid van de VNG en één lid van een overheidsinstelling die in de zogenaamde Manifestgroep – de kopgroep op e-overheid gebied zit, voorgezeten door een onafhankelijke zware voorzittter.

5. De uitvoering is niet goed belegd.
Docters van Leeuwen cs vragen zich af of ambtenaren geschikt zijn om complexe it-projecten te runnen. Zij vinden dat er bij overheidsinstellingen weinig mensen werken die het strak leiden en volgen van complexe, langdurende projecten echt in zich hebben. Resultaat staat voorop en niet zozeer inspanning. Ook staat in het rapport stevige kritiek over de rol van uitvoeringsorganisatie Ictu die te log en te duur zou zijn. De overheid heeft voor de realisering van de e-overheid een eigen uitvoeringsorganisatie nodig, maar deze moet veel meer op regie gericht zijn en niet op uitvoering.